Jak przekazać firmę dzieciom?

2018 czerwiec

„Wiele rozmawiamy na temat najlepszego procesu sukcesyjnego. Każda firma rodzinna cechuje się indywidualnym środowiskiem, zarówno organizacyjnym, jak i rodzinnym. I jak w przypadku każdej większej zmiany dotychczasowe środowisko wymaga przewartościowania”

cyt. Agnieszka Krysik, Magazyn Firm Rodzinnych nr 3(30) czerwiec 2018

 


rok 2017

Zjawisko sukcesji w biznesie ma miejsce albo za życia nestora albo w związku z jego śmiercią.

Pierwsze  z  nich  –  z  perspektywy  nestora  –  jest  katalogiem  czynności  w  zasadzie  zaplanowanych,  ustrukturyzowanych   wedle  jego  możliwości  i  woli.  Drugie,  choć  może  być  zaplanowane,  odbywa  się  w  chwili,  gdy  nestor  umiera.  Skutki  zaplanowanego  modelu  sukcesji  zachodzą  w  związku  ze  śmiercią  nestora  i  ich  los  pisany  jest  ramami  wynikającymi z czynności podjętych w ramach planowania sukcesyjnego (testament).

Sukcesja umowna

Sukcesja umowna jest to zbiór zaplanowanych działań, które po stronie nestora prowadzą do przekazania własności majątku sukcesyjnego, władzy i wizji. Natomiast po stronie sukcesora dochodzi do przejęcia tych elementów celem kontynuowania dotychczasowej działalności wedle ustalonych zasad.

Sukcesja  umowna  to  całokształt  zdarzeń  umożliwiających  przekazanie  praw  do  majątku  sukcesyjnego  określonej  osobie  albo  określonemu  gronu  osób.  Odbywa się to na zasadach ustalonych przez nestora i założyciela.

Najczęściej  spotykaną  formą  sukcesji  umownej  jest  darowizna.   Ten   rodzaj   umowy   zawierany   jest   pomiędzy   darczyńcą   a   obdarowanym   i   umożliwia  przekazanie  za  darmo  (bez  ekwiwalentu)  określonych  składników  majątkowych.   Przedmiotem   darowizny   mogą   być   różnego   rodzaju   prawa   własności,  w  tym m.in.: udziały, akcje, środki pieniężne, jednostki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych, prawa wynikające z określonych wierzytelności, rzeczy ruchome i nieruchomości.

Przy umowie darowizny powstają – w zależności od okoliczności towarzyszących procesowi sukcesyjnemu – inne prawne dokumenty, w tym w niektórych przypadkach konstytucja rodzinna.

Planując sukcesję i sposób jej przeprowadzenia, nestor zyskuje nie tylko wpływ na sposób przekazania biznesu i jego kontynuowanie, ale poprzez różne środki prawne wpływa na ograniczenie ryzyka wrogiego przejęcia firmy – zarówno na poziomie właścicielskim, jak i operacyjnym.

Sukcesja naturalna

Sukcesja  naturalna  ma  miejsce  w  przypadku  śmierci  założyciela-nestora. Wtedy przebieg procesu sukcesyjnego zależy od tego, jak dochodzi do przejęcia majątku spadkowego  (czy  chwilę  tę  poprzedziło  planowanie  sukcesyjne,  czy  jego  podstawą  będzie  dziedziczenie  ustawowe,  czy  też  powołanie  do spadku  nastąpi na podstawie testamentu).

W firmach rodzinnych sukcesja naturalna często kojarzona jest nie z formą prawną przekazania majątku, lecz z przejęciem przywództwa.  To  proces  występujący  naturalnie  wraz  z  rozwojem  i  dojrzałością   sukcesora   zaangażowanego   w   działalność   firmy   rodzinnej.   Wtedy  miano   zarządcy-lidera  przychodzi naturalnie i w sensie organizacyjnym nie wymaga formalnoprawnego powołania. Proces sukcesji od strony prawnej jest wtedy prostszy.  Schemat  dokumentów   korporacyjnych  oraz  poziom  zabezpieczenia  określonych  relacji  właścicielskich  przy  poszanowaniu relacji rodzinnych nie wymaga istotnego oprzyrządowania w instrumenty prawne.

Badania prowadzone z udziałem firm rodzinnych pokazują jednak, że takich procesów naturalnego wyłonienia sukcesora spośród uprawnionych z najbliższego kręgu nestora jest niewiele. W sytuacji, gdy w sposób naturalny nie dochodzi do wyłonienia „młodego prezesa”, przed nestorem stoi zadanie i decyzja dotycząca wizji i kształtu funkcjonowania biznesu rodzinnego.

Tematyka sposobu przekazania firmy jest bardzo szeroka, dlatego w ramach tego zagadnienia będę opisywać inne przykłady formuł sukcesji w biznesie.

~Agnieszka Krysik~